Neon artystyczny i instalacje świetlne

Neon jako medium — dlaczego szkło wciąż przyciąga artystów

Neon kojarzy się najczęściej z szyldem nad wejściem, ale ta sama świecąca linia sprawdza się jako materiał pracy artystycznej. Rurka gięta ręcznie potrafi odwzorować odręczny podpis, geometryczną figurę albo słowo zapisane własnym charakterem pisma. Światło powstaje w całej jej długości, równomiernie, bez widocznych punktów — dlatego neon artystyczny ze szkła wygląda jak rysunek wykonany światłem, a nie jak lampa.

Szkło ma też cechę, której artyści szukają w materiałach: to rękodzieło. Każde wygięcie jest decyzją rzemieślnika, więc dwa neony z tym samym napisem nigdy nie są identyczne co do milimetra. W pracy jednostkowej to zaleta — obiekt jest jeden i nie pochodzi z katalogu.

Piszemy z perspektywy pracowni w Rybiu koło Raszyna, która od 2000 roku wykonuje neony szklane w stu procentach u siebie, bez podwykonawców.

Od szkicu do świecącej linii

Punktem wyjścia jest szkic, plik wektorowy albo zdjęcie modelu. Na tej podstawie przygotowujemy projekt i wizualizację jeszcze przed rozpoczęciem produkcji. To etap, na którym zapadają decyzje trudne do cofnięcia później: wymiar całości, układ rurek, kolory świecenia i sposób, w jaki praca zostanie zawieszona albo ustawiona.

Potem szkło trafia nad palnik. Rurkę rozgrzewa się i wygina ręcznie, odcinek po odcinku, tak by odwzorowała linię z projektu. Uformowaną rurkę wypełnia się gazem szlachetnym, który pod napięciem zaczyna świecić — stąd głęboki, żywy blask i charakterystyczna poświata wokół szkła.

Zanim praca opuści pracownię, jest uruchamiana i sprawdzana po ciemku. Przy obiekcie artystycznym ten test ma szczególne znaczenie: dopiero w ciemności widać, czy proporcje świecących linii zgadzają się z zamysłem autora. Cały proces opisujemy szczegółowo w artykule o tym, jak powstaje neon szklany.

Szkło czy LED w sztuce i we wnętrzach

Neon szklany to rękodzieło o głębokim blasku, które służy latami, zachowując pełnię koloru, i sprawdza się także na zewnątrz. Neon LED to elastyczny wąż świetlny z diodami ukrytymi pod materiałem rozpraszającym — świeci płasko i równomiernie, powstaje szybciej i taniej, ale rekomendujemy go wyłącznie do wnętrz.

W pracy, która ma zostać w kolekcji, galerii czy muzeum, zwykle wygrywa szkło: to materiał oryginalny, a nie imitacja. LED ma sens przy krótkim wydarzeniu albo napiętym terminie. Pełne porównanie technologii jest w osobnym artykule. Poniżej typowe prace z przykładami z galerii.

Instalacja muzealna — Muzeum Historii Polski

Dla Muzeum Historii Polski wykonaliśmy artystyczne instalacje neonowe podwieszane pod sufitem — geometryczne orbity w białym neonowym świetle. Druga z tych prac to podwieszane neony szklane o skomplikowanym, geometrycznym designie, również w bieli. W obu przypadkach neon nie jest nośnikiem nazwy, tylko elementem scenografii i architektury wnętrza.

Instalacja podwieszana stawia inne wymagania niż neon na ścianie. Praca jest oglądana z wielu stron i z różnych poziomów, więc każda linia musi wyglądać dobrze także od spodu i z boku. Zawieszenie ma być pewne, a jednocześnie dyskretne, żeby uwagę skupiało światło, a nie linki i uchwyty. Zasilanie trzeba poprowadzić tak, by nie rozbijało kompozycji.

Neon art w przestrzeni komercyjnej i miejskiej

Reach For The Star to gwiazda z neonów szklanych zamknięta w obudowie z lustrem weneckim. Odbicia mnożą świecące litery w głąb, więc obiekt zyskuje głębię, której nie ma płaski napis. To przykład pracy łączącej neon z innym materiałem — precyzja osadzenia w obudowie jest tu tak samo ważna jak samo gięcie szkła.

Neon Art to artystyczna instalacja neonowa wykonana dla Joony Hurts, projektanta z Norwegii. Kolorowy napis „your artwork is too complex” powtarza się w kolejnych odbiciach, tworząc efekt głębi, a litery różnią się kolorem i krojem. Praca pokazuje, że neon szklany udźwignie nawet bardzo rozbudowany projekt graficzny.

Wielka Warszawa to neon wykonany według projektu Arka Vaza przy ul. Marszałkowskiej — projekt pochodzi od autora, a pracownia odpowiada za przełożenie go na szkło i światło. Neonową instalację wykonaliśmy też dla miasta Września. Z kolei neonowa instalacja artystyczna, którą pokazujemy w galerii w kilku ujęciach, jest sterowana za pomocą systemu DALI — cyfrowego sterowania oświetleniem.

Instalacje eventowe marek — sztuka na czas wydarzenia

Nie każda praca świetlna ma wisieć latami. Dla Sephory, na jubileusz 25-lecia marki, wykonaliśmy ściankę eventową z literami 3D i neonem, uzupełnioną o neonowe koła i neonowy grzebień w technologii LED. Z bliska takie elementy stają się tłem do zdjęć.

Instalacja eventowa ma własną logikę: datę otwarcia, której nie da się przesunąć, krótkie okno montażu i demontaż tuż po zakończeniu. Wnętrze hali czy salonu nie stawia wymagań pogodowych, więc neon LED bywa tu właściwym wyborem. Jeśli element ma po wydarzeniu trafić na stałe do biura lub salonu, warto przewidzieć to już w projekcie — wtedy lepiej sprawdzi się szkło.

Doświadczenie z muzeami — 130 neonów dla Muzeum Neonów

Odrestaurowaliśmy 130 neonów szklanych dla Muzeum Neonów w Warszawie — eksponatów z różnych dekad i w bardzo różnym stanie, z których każdy wymagał osobnej decyzji: co zostaje, a co powstaje od nowa. O samej renowacji piszemy w osobnym artykule.

Dla kuratora to doświadczenie praktyczne: wiemy, jak traktować obiekt, który jest eksponatem, a nie produktem.

Współpraca z architektem wnętrz

Instalacja świetlna we wnętrzu działa najlepiej, gdy jest częścią projektu od początku, a nie dodatkiem po zakończeniu budowy. Doradzamy w kwestiach montażu i formalności, a za neon odpowiada jeden wykonawca.

• —Na etapie projektu: miejsce, wymiar i kolor świecenia — tak, by neon współgrał z materiałami i oświetleniem wnętrza. Wizualizacja pokazuje efekt przed produkcją.
• —Zasilanie i mocowanie: gdzie doprowadzić zasilanie, jak ukryć przewody i na czym zawiesić pracę — na ścianie, pod sufitem, w obudowie. Podłączenia elektryczne wykonujemy sami.
• —Sterowanie: czy światło ma się włączać razem z resztą oświetlenia, czy osobno — jedną z naszych instalacji artystycznych steruje system DALI.
• —Montaż i serwis: montujemy własnymi siłami, także na wysokościach, a po uruchomieniu prowadzimy serwis i konserwację.

Jak wygląda zamówienie pracy jednostkowej

Wycena jest bezpłatna i niezobowiązująca. Zaczynamy od rozmowy o pomyśle i o miejscu, w którym praca ma się znaleźć. Na tej podstawie przygotowujemy projekt i wizualizację, a po akceptacji praca powstaje w naszej pracowni pod Warszawą — w stu procentach u nas, bez podwykonawców.

Praca jednostkowa nie ma katalogowego odpowiednika, dlatego termin i zakres ustalamy indywidualnie. Jeśli wystawa, wernisaż albo otwarcie wnętrza ma sztywną datę, warto powiedzieć o niej na samym początku — to ona często przesądza o wyborze technologii.

Artystów, którzy chcą zobaczyć pracę w trakcie powstawania, zapraszamy do pracowni w Rybiu koło Raszyna. Gotową pracę przewozimy własnym transportem i montujemy na miejscu.

Co przygotować — szkic, wymiary, miejsce ekspozycji

Im więcej wiemy na starcie, tym szybciej pokażemy wizualizację i wycenę.

• —Szkic, rysunek albo plik wektorowy — przy odręcznej linii na początek wystarczy zdjęcie lub skan.
• —Orientacyjne wymiary pracy i informacja, czy ma wisieć na ścianie, być podwieszona, czy stać samodzielnie.
• —Miejsce ekspozycji: galeria, muzeum, wnętrze komercyjne, przestrzeń miejska — i czy to wnętrze, czy zewnątrz.
• —Kolory świecenia albo opis efektu, o który chodzi.
• —Czy praca jest stała, czasowa, czy ma podróżować między wystawami.
• —Termin otwarcia wystawy lub wydarzenia oraz dostęp do zasilania na miejscu.